Ahır planlarken tavan yüksekliğini, havalandırmayı ve fanları konuşuyoruz. Bunların hepsi önemli. Fakat işletmeye girdiğimizde yalnızca yukarıya değil, yere de bakmamız gerekiyor.

Bir işletmeye girdiğimde önce hayvanlara, sonra yemliğe, en son da yere bakıyorum.

Çünkü rasyon listesi, hayvanın önüne ne koyduğumuzu gösterir. Dışkı ise o rasyonun hayvanda nasıl karşılık bulduğuna dair önemli ipuçları verir.

Sahada en sık duyduğum cümlelerden biri şu:

“Dışkılar biraz cıvık ama hayvanlarda bir sıkıntı yok.”

Peki gerçekten yok mu?

Her cıvık dışkıya bakıp “asidoz var” demek doğru değildir. Ancak hiçbir şey yokmuş gibi davranmak da doğru değildir. Dışkı tek başına teşhis koydurmaz ama bize nereden araştırmaya başlamamız gerektiğini söyler.

01 / SAHADAN NOTLARBir Dışkıya Değil, Sürüye Bakın

Tek bir hayvanın dışkısına bakarak bütün sürü hakkında karar veremeyiz. Öncelikle aynı gruptaki hayvanların genel durumuna bakmalıyız.

Bir veya iki hayvandaki farklılık bireysel bir sorundan kaynaklanabilir. Fakat grubun önemli bir bölümünde dışkılar cıvık, köpüklü veya yoğun dane içeriyorsa artık rasyonu ve yemleme düzenini incelememiz gerekir.

Aynı grupta bazı dışkıların çok katı, bazılarının ise su gibi olması da önemlidir. Bu durum hayvanların aynı rasyonu aynı şekilde tüketmediğini gösterebilir.

TMR yeterince homojen karışmıyor olabilir. Hayvanlar yemi seçiyor olabilir. Bazı hayvanlar daha fazla kesif yem tüketirken bazıları kaba yeme kalıyor olabilir. Yemlik alanı yetersizse baskın hayvanlarla geride kalanların tüketimi de farklılaşabilir.

Yani dışkı bazen yalnızca sindirimi değil, yemlik yönetimini de anlatır.

02 / SAHADAN NOTLARDışkı Cıvık ve Köpüklüyse…

Cıvık dışkı gördüğümüzde hemen asidoz demeden önce birkaç noktayı birlikte kontrol etmeliyiz.

• Hayvan yemi seçiyor mu?
• Yemlik uzun süre boş kalıyor mu?
• Hayvanlar yeni yem geldiğinde yeme birden mi yükleniyor?
• Yeterince geviş getiriyorlar mı?
• Silajda ısınma veya bozulma var mı?
• Rasyonda kaba yem yeterli mi?

Dışkıda küçük gaz kabarcıkları ve köpüklü bir görünüm varsa, yemin bir kısmı rumende yeterince değerlendirilemeden bağırsaklara geçiyor olabilir. Özellikle fazla tahıl, çok ince yapıdaki yemler, yetersiz kaba yem veya düzensiz yemleme bu görüntüye eşlik edebilir.

Fakat sıcaklık stresi, ani rasyon değişiklikleri, fazla protein, bozuk yemler ve bazı sağlık sorunları da dışkıyı cıvıklaştırabilir.

Bu nedenle yalnızca dışkıya bakıp hemen rasyonu değiştirmek ya da yeni bir ürün eklemek yerine önce sebebi bulmalıyız.

03 / SAHADAN NOTLARDışkıda Dane Varsa…

Dışkıda belirgin miktarda dane gördüğümüzde aklımıza ilk olarak yemin işlenme şekli gelmelidir.

• Mısır yeterince kırılmış mı?
• Flake uygun şekilde işlenmiş mi?
• Silajdaki daneler gerçekten parçalanmış mı?

Bazen makine çalışıyor ve yem dışarıdan güzel görünüyor; fakat daneyi elimize aldığımızda hâlâ bütün olduğunu görüyoruz. Hayvan bu daneyi yeterince değerlendiremediğinde, satın aldığımız veya ürettiğimiz enerji dışkıyla birlikte işletmeden çıkıp gidiyor.

Ancak sorun her zaman yalnızca dane kırma değildir. Hayvan yemi çok hızlı tüketiyorsa veya sindirim sisteminden geçiş hızlandıysa, kırılmış daneler bile yeterince değerlendirilemeyebilir.

Bu nedenle dışkıda dane gördüğümüzde hem yemin işlenmesini hem de hayvanın tüketim düzenini kontrol etmeliyiz.

Basit bir dışkı yıkama işlemi bu konuda oldukça faydalıdır. Sürünün farklı noktalarından alınan taze dışkı elek üzerinde suyla yıkandığında geriye kalan dane ve lif parçaları daha net görülür.

04 / SAHADAN NOTLARUzun Lif veya Çok Katı Dışkı Varsa…

Dışkıda uzun ve belirgin lif parçaları görmek, kaba yemin yeterince parçalanmadığını veya hayvanın yeterince geviş getirmediğini düşündürebilir.

Burada “Kaba yem uzun olursa daha iyidir” düşüncesi her zaman doğru değildir. Hayvan uzun parçaları seçip yemlikte bırakıyorsa, rasyonda görünen lif hayvanın gerçek tüketimine girmiyor demektir.

Dışkının aşırı katı ve kuru olması da normal kabul edilmemelidir. Hayvan yeterince su içmiyor, az yem tüketiyor veya rasyonda fazla miktarda kuru ve düşük kaliteli kaba yem bulunuyor olabilir.

Özellikle sıcak günlerde yalnızca “Sulukta su var mı?” diye bakmak yetmez. Suyun temizliği, debisi ve bütün hayvanların rahatça ulaşabilmesi de kontrol edilmelidir.

05 / SAHADAN NOTLARDışkı Sonucu Gösterir, Sebebi Değil

Dışkıya bakmak bize çok şey anlatır ama tek başına yeterli değildir.

Dışkıyla birlikte hayvanların gevişini, yem seçme durumunu, süt verimini, süt yağını, ayaklarını, silajın kalitesini ve yemliğin ne zaman boşaldığını da değerlendirmeliyiz.

Çünkü aynı görüntü iki farklı işletmede iki farklı nedenle ortaya çıkabilir. Bir işletmede sorun fazla tahılken diğerinde ısınmış silaj, yetersiz su veya düzensiz yemleme olabilir.

Bu yüzden dışkıyı gördüğümüzde ilk sorumuz “Hangi ürünü kullanalım?” değil, “Bu görüntünün sebebi ne olabilir?” olmalıdır.

Ahırda yere bakmak küçük bir ayrıntı gibi görünebilir. Oysa doğru gözlem yapıldığında dışkı; yem işlemeden yemlik yönetimine, gevişten rumen sağlığına kadar birçok konuda bize erken uyarı verir.

Kısacası dışkı konuşur.

Yeter ki yalnızca bakmayalım, ne anlattığını da anlayalım.